Аксана КАТОВІЧ

ДЗЕНЬ НАРАДЖЭННЯ І ПЕРШЫ ГОД ЖЫЦЦЯ

Смерць чалавека выключала сям’ю памерлага з сферы ўплыву традыцый святочнага народнага календара. На працягу года ў сям’і была жалоба, якая забараняла сустракаць Новы год, адзначаць Вялікдзень фарбаваннем чырвоных яек, спраўляць у гэты час вяселле. Такім жа высокім семіятычным статусам былі надзелены яшчэ дзве важныя падзеі ў жыцці чалавека і сям’і – нараджэнне дзіцяці і вяселле.


УНІВЕРСАЛЬНЫ РЫТМ ЖЫЦЦЯ

У аснове славянскай сістэмы злічэння часу ляжыць рух і змен­лівасць фаз двух нябесных свяціл – Сонца і Месяца. Адпаведна руху Сонца мы маем такія адрэзкі часу, як суткі і год, а Месяцу – тыдзень (квадра) і месяц. Узаемаадносіны паміж гэтымі свяціламі і прадвызначылі структуру народнага, а пазней і хрысціянскага календароў. Напрыклад, Вялікдзень адзначаецца пасля першай Поўні (фазы Месяца), якая надыходзіць пасля дня веснавога раўнадзенства (фаза Сонца).


БЯРЫ ДЗВЕ – ДА ПАРЫ!

Каб знайсці таямнічы ключ да разумення сэнсу водападзелу паміж цотным і няцотным спалучэннем дзеянняў, атрыбутаў, персанажаў, кампазіцыйных ці сюжэтных паў­тораў, зноў звернемся да традыцый нашых продкаў і акрэслім поле кантэкст-сітуацый, у якіх сімволіка цотнасці і няцотнасці скіравана да розных полюсаў міфапаэтычнай мадэлі свету.


«АДНЫМ СЭРЦАМ СВЕТУ НЕ ЗАПАЛІШ»

У міфалагічнай і фальклорнай спадчыне беларусаў існуе свая мадэль або карціна свету, у якой паралельна разгортваюцца некалькі кодаў мадэлявання рэчаіснасці. Напрыклад, у дрэвавым або раслінным свеце-кодзе існавала палярызацыя сімволікі па прынцыпе Жыццё – Смерць або Дабро – Зло.


СВЯТЫЯ ДЗЯДЫ, ЗАВЁМ ВАС: ХАДЗІЦЕ ДА НАС!

З даўніх часоў суботу (шосты дзень тыдня) лічылі спецыяльным днём ушанавання сваіх продкаў, і асабліва тыя суботы, якія папярэднічалі вялікім святам. Да нашых дзён знакамі асаблівай пашаны вылучаліся: субота перад Грамніцамі, перад Масленіцай, субота перад Тройцай (Духаўскія або Стаўроўскія Дзяды), субота перад Пятром і, нарэшце, Змітраўскія і Міхайлаўская суботы.