ГРАМОТА -2 С КАРТИНКАМИ МАРТА 1918-ГО

90-лет назад была провозглашена Белорусская Народная Республика

В конце февраля и начале марта 1918 года газета «Вольная Беларусь» так описывала калейдоскоп минских событий (стиль и орфография оригинала): 24 лютага <…> Кажуць, што злавілі старшыню бальшэвіцкага ўраду Ландэра і «глаўказапа» Мясьнікова, каторыя хацелі ўцячы (На самом деле, несмотря на то, что несколько вагонов отступающих большевиков сошло с рельсов после диверсии минских рабочих-железнодорожников, Ландеру и Мясникову удалось в ночь на 19 февраля бежать в направлении Смоленска — см. публикацию «Грамота с картинками февраля 1918-го» в ЭН №8 от 21.02.2008. — С.К.). У вечар 19-го лютага беларусы зноў забралі сабе б. губэрнатарскі дом, адкуль у свой час бальшэвікі іх выгналі.

Служачыя залезн. дарогі ў Мінску адмовіліся памагаць эвакуацыі вайсковых інстытуцый з прычыны нівыплачэння пенсіі. Праз тое эвакуацыя прымушана была адбывацца на аўтомобілях. На тракці барысаўскім было нібывалае зграмадзэнне. Аўтомобілі ехалі на ўсю моц. Цягнуліся на тракці кучы салдатаў панурыя і хмурыя.
Почта засталася ў Мінску, пастанавіла наогул ні пакідаць места.
Выкан. Камітэт Рады выдаў гэтакі прыказ за №1:
«Выканаўчы Комітэт Рады 1-го Усебеларуск. Зьезду ўзяў уласьць у свае рукі. Дзеля падтрымання парадку ў горадзі назначаецца камэндант т. Езовітаў. Наказваецца мяшкаючым у горадзі салдатам і местоваму насяленню трымацца сьціслага парадку. Усім організацыям, каторыя самахаця сталі на варту па асобным часткам горада, прапануецца зьвяртацца да камэнданта, пляц Волі, д. 6, губэрнатара».
Обратим внимание: комендант Минска, будущий военный министр БНР Константин Езовитов еще назывался с префиксом «т.» — товарищ… А 25 февраля немцы-оккупанты «сократили» и товарища-спадара Езовитова, и временную (после бегства большевиков) власть Рады. «Вольная Беларусь» к 3 марта осмотрелась и писала сдержанно-оптимистично:
З прыходам немцаў на вуліцах Мінску пацішэло, кончылася начная страляніна, зьменшыліся разбоі і грабежы. Крыху патанелі дробныя тавары і прадукты, хаця падвозу ішчэ няма. Ачышчаны і ўпарадкаваны вакзалы, прыбіраюцца вуліцы.
Почта покуль што зачынена. Ні працуе тэлеграф і тэлефон. Тэлеграфных і пачтовых зносін з другімі гарадамі німа. Каля нямецкай камэндатуры пастаянна стаіць некалькі сот чалавек. Гэта бежанцы прыходзюць за рознымі спраўкамі…
Члены Мінскай Гарадзкой управы вярнуліся на сваё мейсцо ў той самы дзень, як бальшавікі пакінулі горад, і цяпер ужо ўзяліся за працу.
За апошнія дні чуць ні ўвесь горад гаворыць аб беларусах, аб Беларускім Народным сэкратарыяце. Большасць гарадскога насялення зрабілася прыхільнікамі беларушчыны.
25 лютага г.г. немецкімі ваеннымі часьцямі быў заняты б. губэрнатарскі дом, у якім меў памяшканне Беларускі Народны сэкрэтарыят. Тымчасам Сэкрэтарыят ні мае ніякага памяшкання.
Разумеется, для Беларуси главным событием 3 марта 1918 года было не то, что «чуть ли не весь Минск говорит о Белорусском Народном секретариате», а то, что в этот день в Бресте был подписан мирный договор между Советской Россией и Германией. Оккупированная Беларусь стала заложницей кайзера при выдвижении правительству Ленина ультиматума о выплате контрибуций.
В ответ на Брестский мир Исполнительный комитет Рады Всебелорусского съезда издал 9 марта 1918 года программный документ с названием «Вторая Уставная грамота к народам Белоруссии». В нем провозглашалось в границах расселения и численного перевеса белорусского народа новое государство — Белоруская Народная Республика. Приводим оригинальный текст:

ДРУГАЯ ЎСТАЎНАЯ ГРАМАТА ДА НАРОДАЎ БЕЛАРУСІ
У часе сусьветнай вайны‚ што бурыць адны моцныя дзржавы і аслабляе другія‚ абудзілася Беларусь да дзяржаўнага жыцьця. Пасьля трох з паловаю вякоў няволі ізноў на ўвесь сьвет кажа беларускі народ аб тым‚ што ён жыве і будзе жыць. Вялікі народны Збор — Усебеларускі Зьезд 15–17 сьнежня 1917 року‚ дбаючы аб долі Беларусі зацьвердзіў на яе землях рэспубліканскі лад. Выпаўняючы волю Зьезду і баронячы дзяржаўныя правы народу‚ Спаўняючы Камітэт Рады Зьезду гэтак пастанаўляе аб дзяржаўным устроі і аб правох і вольнасьцях яе грамадзян і народаў:
1. Беларусь у рубяжох расьсяленьня і лічэбнай перавагі беларускага народу абвяшчаецца Народнай Рэспублікай.
2. Асноўныя законы Беларускай Народнай Рэспублікі зацьвердзіць Устаноўчы Сойм Беларусі‚ скліканы на асновах агульнага‚ роўнага‚ простага‚ патаёмнага і прапарцыянальнага выбарчага права‚ не зважаючы на род‚ народнасьць і рэлігію.
3. Да часу‚ пакуль зьбярэцца Устаноўчы Сойм Беларусі‚ заканадаўчая ўлада ў Беларускай Народнай Рэспубліцы належыць Радзе Усебеларускага Зьезду дапоўненай прадстаўнікамі нацыянальных меншасьцяў Беларусі.
4. Спаўняючая і адміністрацыйная ўлада ў Беларускай Народнай Рэспубліцы належыць Народнаму Сакратарыяту Беларусі‚ які назначаецца Радаю Зьезду і перад ёю трымае адказ.
5. У рубяжох Беларускай Народнай Рэспублікі абвяшчаецца вольнасьць слова‚ друку‚ сходаў‚ забастовак‚ хаўрусаў; безумоўная вольнасьць сумленьня‚ незачэпнасьць асобы і памешканьня.
6. У рубяжох Беларускай Народнай Рэспублікі ўсе народы маюць права на нацыянальна-пэрсанальную аўтаномію; абвяшчаецца роўнае права ўсіх моваў народаў Беларусі.
7. У рубяжох Беларускай Народнай Рэспублікі права ўласнае ўласнасьці на зямлю касуецца. Зямля перадаецца бяз выкупу тым‚ што самі на ёй працуюць. Лясы‚ вазёры і нутро зямлі абвяшчаюцца ўласнасьцю Беларускай Народнай Рэспублікі.
8. У рубяжох Беларускай Народнай Рэспублікі ўстанаўляецца найбольшы 8-гадзінны рабочы дзень.
Абвяшчаючы ўсе гэтыя правы і вольнасьці грамадзян і народаў Беларускай Народнай Рэспублікі‚ мы‚ Спаўняючы Камітэт Рады Зьезду‚ абавязуемся пільнаваць законнага парадку жыцьця ў Рэспубліцы‚ сьцерагчы інтарэсаў усіх грамадзян і народаў Рэспублікі і захаваць правы і вольнасьці працоўнага люду. А таксама даложым усіх сілаў‚ каб склікаць у найбліжэйшым часе Ўстаноўчы Сойм Беларусі.
Усіх верных сыноў Беларускай Зямлі клічам памагчы нам ў цяжкой і адказнай нашай працы.
Спаўняючы Камітэт Рады
1-га Ўсебеларускага Зьезду
Выдана ў Менску-Беларускім 9 сакавіка 1918 року.
Как видим, все еще поддерживался лозунг отмены частной собственности на землю… Рабочий орган Всебелорусского съезда, состоявшегося в декабре 1917 года, был наконец переименован в Раду БНР. В ее состав вместе с деятелями белорусского возрождения вошли представители белорусских земств, органов городского самоуправления, организаций, созданных прочими народами, проживавшими в крае. В основу территориального обозначения БНР была положена этнографическая карта академика Императорской академии наук Евфимия Карского.
Есть разная правда о событиях тех дней в Минске. Большевистская история (В.А.Милованов), например, гласит:
«В оккупированном Минске немецкие захватчики ликвидировали все завоевания трудящихся, добытые ими в Октябрьской социалистической революции. Оккупанты вернули фабрики и заводы капиталистам, установили зверский военно-колониальный режим. Власть в городе находилась в руках немецкого военного коменданта. Жандармы чинили расправы над советскими людьми. Улицы города усиленно патрулировались, на них были установлены пушки и пулеметы. Оккупанты разграбили склады «Красного креста» в Нижней Ляховке, городской больницы по Татарской улице (Здесь была больница для проституток на 27 коек. Тоже потеря. — С.К.), сапожно-шорной мастерской по Раковской улице и многие другие».
Но были и другие свидетельства — вроде тех, которые официально распространяло Пресс-бюро Народного Секретариата БНР и которые десятилетиями были затем укрыты в глухом архивном спецхране. К их числу относился, например, перевод репортажа «Путешествие в Минск» военного корреспондента газеты «Berliner Tagesblatt» обер-лейтенанта Гофмана. Его текст наполнен такими деталями: изобилие еды в вокзальном буфете… дворники начисто убирают с улиц остатки льда (при большевиках, если вспомнить описания Язэпа Лёсика месячной давности, на минских улицах валялись дохлые лошади), приветливые, модно одетые местные жители… витрины магазинов заполнены всевозможными товарами, хотя цены выше берлинских… кинематографы, театры и казино набиты публикой… в ресторане гостиницы «Европа» подают французское вино…
Что увидел в Минске немецкий репортер Гофман — то и вывалил на газетную страницу. Наверное, как-то случайно не достался ему пресс-релиз городского подпольного комитета партии большевиков.
До символьной даты 25 марта — выхода Третьей Уставной грамоты и объявления полной независимомти БНР — оставалось менее трех недель…

Оставить комментарий