Глухая пора листопада 2. Герои Моонзунда и выборы в Ленинской волости

Завтра исполняется 90 лет со дня начала Моонзундской операции на Балтийском море. До трети моряков Балтфлота призывалось из белорусских губерний, и нас тревожит память о событиях 29 сентября (12 октября) — 6 (19) октября 1917 года, когда германский флот приступил к захвату Моонзундского архипелага для уничтожения русских сил в Рижском заливе и прорыва к Петрограду…

Газета «Вольная Беларусь» в № 23 за 9 октября (ст.ст.) ранжировала общую военную хронику в следующем порядке (язык оригинала):
На Пауночным, Заходнім, Паудзен­на-Заходнім і Румынскім фронтах — стрэляніна і выведы.
На Чорным моры нашымі ваеннымі пароплавамі у районі Босфор-Сіноп затоплены 12 парусных непрыяцельскіх шкун з грузам.

На Балційскім моры. Непрыяцелем саусім занята выспа Эзель, на якой нашым воіскам зніштожаны усе будынкі маючыя ваеннае значэньне. Карыстаючы з удачы праціунік устроміуся у Рыжскую затоку і напружэнымі атакамі сваіх марскіх сілау вымусіу наш флот 6 кастрычніка адступіць з палудневага Моонзунда і ачысьціць пры вельмі цяжкіх умовах выспу Моон. Нашымі мінаносцамі пры уходзе у Фінскую затоку аткрыты падводныя лодкі непрыяцеля, а нашы міналовы аткрылі мінные загароды, пастауленыя з непрыяцельскіх падводных лодак, што сьведчыць аб жаданьню непрыяцеля зачыніць нашаму флоту выхад з Моонзунда у Фінскую затоку. Ачышчэньне намі выспы Моон і адступленьне з полудневага Моону пагоршыла стан другіх нашых выспоу на Балційскім моры.

Очень коротко суммировать итоги Моонзундской операции можно так: германское командование из-за больших потерь вынуждено было отказаться от прорыва в Финский залив. Героически сражаясь с превосходящими силами противника, русские (а значит, и белорусские!) моряки уничтожили 10 эсминцев, 6 тральщиков и повредили 3 линкора и 13 миноносцев немцев. Наш флот потерял линкор «Слава» и миноносец «Гром», получили повреждения линкор «Гражданин» и еще 6 кораблей. Важным итогом операции, несмотря на оставление Моонзундского архипелага, явилось то, что германский флот не был допущен к Петрограду, а его основные силы ушли в Северное море.

…Вспомнят ли о тех давних событиях в официальных белорусских представительствах в Латвии и Эстонии? Лягут ли нынче в холодные воды Балтики памятные венки в честь подвига наших земляков?
А в сухопутных войсках в те октябрьские дни продолжались митинги. Вот как оценивали ситуацию в родной Беларуси и какие решения предлагали военные инженеры (саперы) — люди осторожного и взвешенного ума:
Да Цэнт. Рады Беларускіх

Арганізацый у Мінску

Беларускі нацыанальны гурток вайсковых пры Упраўленьні Начальніка інжынероў №-скай арміі у бяседах, абсудзіўшы палажэньне бацькаўшчыны-Беларусі, прызнаў:
1) Цэлакупная Беларусь павінна мець сваё самаупраўлёньне (аўтаномію) і уходзіць у Расійскую фэдэрацыйную дэмакратычную рэспубліку.
2) Вайна адрэзала каля чацьвертай часьці нашага краю (Гродзеншчыну, часьці Мінскай і Віленскай губ.). Трэба дабівацца усім арганізацыям народу, каб Беларусь не разрэзалася на дзьве часьці; на мірным кангрэсі народаў беларусы павінны дабівацца цэлакупнай Беларусі.
3) 600 верст фронту ужо 2 годы праходзе праз Беларусь шырокай паласой ад Дзьвінска да Пінска; увесь край служэ тылам арміі. Пад нашымі беднымі стрэхамі знаходзюць родную хату мільёны салдатаў з усіх канцоў Расіі. Ад такіх варункаў вымерлі тысячы нашых дзяцей, але гата жалезны закон вайны. Гаспадарка і эканамічнае жыцьце краю пры такой небывалай у гісторыі вайне разбурэны да фундамэнту. Да гэтага яшчэ прыбавіць трэба агромнае зьніштажэньне глаўнага багацьця, каторым карміуся наш край, — лясоў; зьніштажэньне лясоў адазавецца на Беларусі гібэльна ішчэ доўгія годы. Ні на адну обласьць Расіі не лягло столькі ценжараў.

У 1915 г. наш край пракарміў, падтрымаў мільёны нешчасных бежэнцаў, іх каней, іх скаціны; адступаючая армія, абозы пракармліваліся, пакуль не нарыхтавалася інтэнданство, ахвярамі вольнымі і нявольнымі нашае зямлі і сельскай гаспадаркі.

У ўсесьветным змаганьні народаў, калі рушацца троны і праз акеан крыві і мукі усходзе сонцэ вольнага, свабоднага жыцьця усіх нацый, — мы, беларусы, тым гордыя, што і мы улажылі у будову новага сьвету цяжкія ахвяры свайго народу, пралілі над руінамі нашага краю вялікія сьлёзы… Ахвяры дазваляюць нам прасіць, каб пасьля вайны усе нацыі памаглі нам нанава адбудаваць Беларусь, — гэтага вымагае ад нас страх упадку і выраджэньня Беларускага Народу.
4) Трэба памагчы нашым бежэнцам сесьці ізноў у родныя куты.
5) Глаўнаю мэтай мы ставім прасьвету Беларусі; на гэта павінны мы выдаваць найбольш грошы.
6) Усе беларусы павінны злучацца у гурткі, таварыства і зьвязывацца с Цэнтр. Радай Бел. Арганізацый; толькі арганізованы народ можэ мець сілу, каб палешпыць сваё духоўнае і матэрыальнае жыцьцё.
7) Калі мы раз’едзімся па сваіх куткох, кожны з нас зробіць беларускі нацыанальны гурток для арганізованай і сьвядомай грамадзянскай працы у старай нашай бацькаўшчыне — Беларусі.
Нехай жыве вольная аўтаномная Беларусь!
Нехай жывё Расійская фэдэратыўная рэспубліка свабодных брацкіх народаў Расіі!
Старшыня: Цыбуля
Пісар: С.Адамчык.
(№ 23, 09.10.1917)

Обратим внимание на то, как ставили вопрос премудрые саперы-белорусы: сначала восстановить целостность Беларуси, ее экономику средствами Российской федерации, а все прочее — уже после…
Цивильные же деятели в тылу были озабочены дележкой малых и больших портфелей:

Па Беларусі
Выбары у валастныя земствы. Выбары у Мінскай губэрні прайшлі ня добра, бо селяне, нізнаёмыя з новымі законамі і тымі правамі, якія цяпер маюць, часта-густа валтузілі працу камісіяў аб выбарах. Выбары гласных у валасная земствы ад Жытковічскай, Ленінскай (Ленино — старое патронимическое название деревни, не имеющее отношение к личности Ульянова-Ленина. — С.К.) і Дзякавічскай воласьцаў Мазырскага павету скасованы. Шмат у якіх валасьцёх іншых паветаў выбары так сама зроблены ністасоўна да закону, або саўсім ня адбыліся. Выбары гласных у Мазырскае паветовае земства назначэны на 15 кастрычніка.

Мінскі павет. 8/ІХ ў Мінскім павеці адбываліся выбары да валаснога земства. Усюды, або правя што ўсюды, былі выстаўлены аддзельныя польскія сьпіскі. А як у нас «паляк» і «пан» у разуменьні народу адно і тое, дык агітацыя за польскія сьпіскі уважалася селянамі агітацыяй за паноў, якія хочуць пазбавіць народ зямлі. Бачучы, што на чэлі польскіх сьпіскаў усюды стаяць паны і тыя ксяндзы, якія заўсягды за паноў цягнулі, селяне надта ворага спатыкалі агітацыю за польскія сьпіскі, тым боляй, што у іншых мяйсцох гэтая агітацыя вялася недаладна. Напрыклад, у некаторых мяйсцох ксяндзы ў касьцёлах заклікалі нашых селян-каталікоў падаваць галасы за польскі сьпісак. Апрача гэтага, прэдстаўнкі польскіх сьпіскаў, гдзе яны былі старшынамі, або членамі выбарных камісій, вялі агітацыю за свае сьпіскі пры самых урнах.

Дзеля ўсяго гэтага выбарьі рэдка гдзе прайшлі гладка. У Самахвалавічах, Грычыне, Кацянах прэдстаўнікаў польскага сьпіску, вёўшых агітацыю пры урнах, пабілі. У Беларучах выбарную камісію са старшынёю яе, панам Вульфэртам, арыштавалі і прывезьлі у Мінск. У м. Першаю так сама арыштавалі старшыню выбарнай камісіі кс. Врублеўскага і неколькі другіх палякаў, якіх вінавацілі ў агітацыі пры урнах. Арыштованых пехатою даставілі у м. Валожын у штаб корпусу. У фальварку Стары-Ракаў быў арыштаваны гр. Друцка-Любэцкі з двума другімі і пешкі дастаўлены за 7 вёрст у м. Ракаў.
Мінск. 3–4 па 11 верасьня ў Мінску адбыўся зьезд жыдоўскіх сіаністкіх партый.

Орша. 10 верасьня адбыліся выбары да земства. Насяленьне надта мала цікавілася выбарамі. У выбарных бюро было правя што пуста.
Усяго было падано 930 выбарных картак. Па сьпіску № 1 выбрано 2 чалавекі, Рыўкін і Зархін, па сьпіску № 2 (с.-р.) — Якімоўская; па сьпіску № 3 (беларускаму) — Калішэвіч; па сьпіску № 5 (п.-ц.) — Кантар; па сьпіску № 8 (с.-д.) — Майзель.

Выбары у Уст. Сойм. З 12-і паветаў Мінскай губ. толькі у 6-і нарыхтавалася раздзяленьне выбарных участкаў. Да Мінскага выбарнага вокругу далучэны нізанятые ворагам паветы Віленскай губ. 2–4 кастрычніка мелі быць апублікаванымі сьпіскі выбаршчыкаў, а 13 кастрычніка павінны падавацца кандыдатскія сьпіскі.
А далее — пестрая хроника середины октября 1917 года:

Гарадзкая дума у Мінску маніцца выдаць адозву с парадай жыхаром Мінска на выпадак эвакуацыі ня пакідаць свіх мейсц і ня аддаваць сябе на голад і холад бежэнскай долі.

Вёска Мачынаўшчына, Вілейск. пав. Дачка гаспадыні, ў якой я апошнія часы стаяў на кватэры, ціхенька, каб ніхто з маіх таварышаў не пачуў, кажа мне ўчора: «Ведаеце, якўю я вам навіну скажу: ксяндзы ўжо так сама, як і вы, — беларусы». Пытаюся, як гэта так? Яна адказвае: «Сеньня ў нашай парахвіі быў біскуп. Дзяўчаты хадзілі да касьцёлу і кажуць. што ксяндзы з яго благаславенства гаварылі да народу навукі «па просту», кажучы, што гэта мова беларуская».
У вёсцы рады, што чулі сваю мову ў касьцёлі. Дай, Божа, здароўя біскупу Рооппу: ён шмат робіць дзеля адраджэньня Беларусі.
Вішнеўскі.

Ніхват харчоў. Мінскі гарадзкі харчовы Камітэт выпусьціў абвестку, ў якой, зауважыўшы аб тых перашкодах якія спаткаў ён у справе харчаваньня гораду, паведамляе, што разам з выпускам новай серыі бонаў (харчовых квіткоў) будзе зменшана выдача хлеба з 3 фунтаў на 2 фунты у тыдзень. Хлеб будзе выпекацца з мешанае жытняй, пшоннай і кукурузнай мукі. Камітэт спадзяецца што ніхват хлеба удасца замяніць капустай і бульбай, якія набыты ім у гарадзкіх агародах.

Коопэрацыя. Нідаўна у Мінску ад­быўся зьезд упоўномочаных ад спажыткавых хаўрусаў Мінскай губ. На зьезді было каля 100 чалав. З падрахункаў відаць, што спажытковыя хаўрусы за 2 месяцы працы зрабілі вялікія абароты, пашырылі свае опэрацыі і прыдавалі новых членаў. Зьездам выбрана праўленьне звязку у ліку 9 чалавек.

Працяг.

Оставить комментарий